"Balık": Hale Bektaşoğlu’ndan Derinlerde Bir Ses

Hale’yi yıllardır tanıyor olsam da bu yazıya asıl vesile olan an, bir pazar arabayla yolda giderken Spotify radarımda Balık’a rastlamam oldu. Şarkının özellikle 1:45 ile 1:52 arasındaki çok naif, kısa ama etkili geçiş, parçanın bütünlüğünü fark edilir biçimde başka bir yere taşıyor: Altyapısının içine sızan, Orta Doğu’nun mistik tınılarını hatırlatan minimal bir dokunuş olarak yer alıyor. Çok küçük ama aslında etkisi de büyük. Türk mitolojisinde suyun bir ruhu olduğuna inanılır: Su iyesi. İşte bu 7 saniye zihnimde o an güçlü bir su iyesi kavramı oluşturdu.

Peki neden?

Gözle görülmez ama hissedilir. Suyun akışında, derinliğinde, karanlığında saklıdır. Hem korur hem sınar; hem saklar hem dönüştürür. İlk anda değil, içinde kaldıkça açılır. Su iyesi-ruha çift yönlü vasıf yükler. Bundan dolayı geleneksel toplum düşüncesinde aynı anda “kendisine özgüdür ve yabancıdır”. 

Suyun evrensel anlamı, Hakasların çağdaş mitoloji yaratmasındaki anlamını yansıtıyor. Balık, tam da bu hissin içinden doğuyor. Suyun derinliklerinde yaşayan, görünmeyen ama hissedilen; hem koruyan hem sınayan o ruh… Batı mitolojisindeki deniz kızı anlatılarıyla benzer bir yerden besleniyor gibi görünse de su iyesi daha çok bir varoluş hâline, suyun hafızasına ve insanın içsel dönüşümüne işaret ediyor. Hale’nin Balık’ın sözlerini kendisinin yazması, bu çağrışımı daha da güçlendiriyor. Sanki bilinçaltında kurulan bir su anlatısı, o birkaç saniyelik müzikal eşikte yüzeye çıkıyor. Hem kendine has, hem de bir bütün olarak aykırı.

“Mavi karanlık sularda / büyük balıklar karşımda” derken korkunun kendisi bile bir eşik hâline geliyor. Ama şarkı bu eşiği korkuyla değil, kabulle geçiyor: “Hiç korkmadım.” Tam da burada hikâye su iyesiyle kesişiyor. Çünkü suyun ruhu, insana her zaman iki şeyi aynı anda fısıldıyor: Kaybolabilirsin. Ama dönüşebilirsin de.

Derinlerde saklı kalan öfkenin çözülmesi, Balık’ın en güçlü yönlerinden biri. Bu duygu, Türk mitolojisindeki su iyesi kavramıyla neredeyse kusursuz bir şekilde örtüşüyor. Çünkü su imgesi yalnızca koruyan bir ruh değil; öfkelendiğinde taşan, yıkan, sürükleyen bir güç. Sellerle, fırtınalarla, boğulmalarla anılır; suyun hem yaratıcı hem yıkıcı doğasını içinde barındırır. Bazı anlatılarda ise tam tersine bereket getirir, yağmura dönüşür. Yani tek bir hâle sığmaz; tıpkı insanın iç dünyası gibi.

Balık’ın kurduğu evrende de bu ikili yapı açıkça hissediliyor. Hale Bektaşoğlu’nun karanlığın içinden yükselen, yer yer neon ışıklarla parlayan bu dünyasında öfke, bastırılan bir duygu olmaktan çıkıp dönüşen bir enerjiye evriliyor. Sanatçı, üretimini tam da bu karanlık alandan beslerken dinleyiciyi de kendi içine bakmaya davet ediyor. Bu davet, Balık’ı yalnızca bir şarkı olmaktan çıkarıp daha rafine, daha niş ve aynı zamanda eleştiriye açık, sahici bir ifade alanına dönüştürüyor.

“Bir rüya gördüm balıktım” diyen anlatıcı, kendini suyun içinde yeniden kuruyor. Yüzeyden uzak, derinlerde yaşayan bir varlık olarak; zarafetiyle, hisleriyle, akıntıya rağmen var olma gücüyle. Şarkının folklorik tınıları, bu anlatıyı zamansız bir yere taşıyor: Tanıdık ama tam olarak ait olduğumuz yeri hatırlayamadığımız bir coğrafyaya. Burada su sadece bir mekân değil, bir hafıza. Ve balık, bu hafızanın içinde hem kaybolan hem yeniden doğan bir figür. Şarkının finalindeki soru ise bu dönüşümün tam ortasında asılı kalıyor: “Yoksa kayıp mıyım? Yoksa bir şans mıyım?”Belki de cevap yüzeye çıkmakta değil, derinde kalabilmekte. Balık, dinleyicisini tam da bu derinliğe davet eden, akıntıya karşı değil, akışın içinde var olmayı hatırlatan bir parça.

Balık’ın arkasındaki en önemli katmanlardan biri de aranjede imzası bulunan Genco Arı. Türkiye’de müzik sahnesinde uzun yıllardır üretimiyle iz bırakan Arı, teknik derinliği ve müzikal vizyonuyla birçok projeye yön veren isimlerden biri. Onun dokunduğu işlerde beliren o zamansızlık hissi, Balık’ta da kendini gösteriyor.

Genco Arı’nın üretim dili, bugünden çok geleceğe aitmiş gibi bir ağırlık taşıyor. Tıpkı yıllar geçtikçe değeri daha iyi anlaşılan, kökleri derinlere uzanan bir çınar gibi. Bu anlamda Hale Bektaşoğlu ile kurduğu yaratıcı bağ, Balık’ı yalnızca bugünün değil, potansiyel olarak yarının da işi hâline getiriyor.

Hale’nin bu iş birliğiyle açtığı yeni alan ise merak uyandırıcı. Kendi karanlığından beslenen, bunu estetik bir dile dönüştüren bu yaklaşımın nereye evrileceğini görmek için bekliyoruz. Çünkü Balık, daha yolun başında bile yüzeyin ötesinde bir şey vadettiğini açıkça hissettiriyor.

Spotify ve Apple Music platformlarından şarkının tamamına ulaşabilirsiniz.

Kapak Fotoğrafı: Hale Bektaşoğlu

İlginizi çekebilir: Gürkan Sonat’tan Müzik Dünyasının Haberleri