Sentimental Value: Duvarların Dili Olsa da Konuşsa

Hayatımı değiştiren, etkileyen ve yansıtan filmlerin ardından gelen Sentimental Value‘ya dair beklentim de haliyle çok yüksekti. Film, annelerinin ölümünün ardından, bir yandan doğup büyüdükleri eve geri dönen, bir yandan da yabancılaştıkları babalarıyla yeniden bir bağ kurmaya çalışan iki kız kardeşin hikayesi. Fakat bu hikaye bildiğimiz yas ve eve dönüş filmlerinden bir hayli farklı. Her şeyden önce söz konusu eve dönüş, taşradaki ya da başka bir ülkedeki eve dönüş olmadığından, toplumsal çatışmalardan tamamen arınmış bir şekilde, çok kişisel çatışmaları su yüzüne çıkarıyor. Gerek evlatlar gerekse baba mekansal olarak yıllarca kapısından girmediği “eve” dönerken, yönetmen baba yıllarca uzak kaldığı kurmaca sinemaya geri dönüyor. İki dönüşü kesiştirense babanın tiyatro oyuncusu kızına teklif ettiği başrolle oluyor.

Film, baba-kız ve kız kardeş ilişkilerini merkezine alırken, tüm Trier-Vogt işbirlikleri gibi mekanı ve zamanı kullanımıyla da büyülüyor. Anlatımın aile yadigârı evin ağzından başlaması fikri tam da ikiliye göre bir buluş: “Ah şu duvarların dili olsa da konuşsa!” serzenişinin gerçek olduğu, kusursuz kurgulanmış açılış, film boyunca karakterlerden birine dönüşecek ev ile ilişkimizi sağlam temeller üzerine inşa ediyor. Filmin farklı bölümlerinde evin kuşaklar boyunca hikayesinden bazı anlara da tanık oluyoruz. Hayal meyal hatırlanan, cümleler arasındaki kırıntılara sıkıştırılan anlar, anılar bunlar. Tam da hayatın kendisindeki gibi, yıllar süren hikayeler birkaç saniyeye sığdırılabilirken, bazen küçük bir anın hissiyatını dakikalar süren bir sahneyle anlatmayı tercih ediyor Trier’in sineması. Tıpkı evin iki katı arasında gizli bir işitsel geçit görevi gören soba borusu gibi, evde açtığı farklı fiziksel ya da duygusal geçitler aracılığıyla geçmiş ile şimdi, gerçek ve kurmaca arasında güçlü bağlar kuruyor.

Filme adını veren “sentimental value” ya da Türkçesiyle “manevî değer” kavramı üzerine düşünmek de filmin gücünü arttırıyor. Evin kendisi de içindeki birçok eşya da manevî değerleriyle karakterlerin yolculuğunda ve onları tanımamızda etkili oluyor. Bir vazo, bir soba borusu ya da bir çift hoparlör… Değeri, duygusu, simgeledikleri IKEA’dan olmasını öğrendiğimiz anda değerini kaybeden bir tabure… Ama filmdeki maddiyat-maneviyat ilişkisi fiziksel şeylerden ibaret de değil. Yönetmen baba, oyuncu kızını onun için yazdığı filmde oynamaya ikna edemedikten sonra, sonradan onun yerini doldurmaya çalışacak ünlü oyuncu ona filmini neden çekemediğini soruyor: “Finansman mı bulamadın?“. Babanın “onun gibi bir şey” yanıtı, maddiyat-maneviyat ilişkisini kızı için yazılmış bir senaryonun çekilebilmesi için manevî sermayenin yokluğubnun da en az finansmanın yokluğu kadar filmi sekteye uğratabileceğini gösteriyor. Filmin ilerleyen sahnelerinde kendisinin yerini başka bir oyuncunun aldığını öğrenen kızı (tıpkı annesinden yadigâr vazonun kız kardeşi onu isteyene dek ilgisini çekmemesi gibi) babasıyla olan ilişkisinin bir simgesi olan bu rolün anlamını ve manevî değerini yavaş yavaş kavramaya ve onun yerini almaya çalıştığını düşündüğünü oyuncuyu kıskanmaya başlıyor.

Sentimental Value, birbirlerinin kanından canından olmalarına, birbirlerinin farklı versiyonları olmalarına rağmen ayrı düşmüş bir baba ve kızının arasındaki mesafeyi manevî değeri bulunan bir film (bir “iş”) aracılığıyla kapatmasının hikayesi. Öte yandan iki kız kardeşin güçlü bağının da hikayesi bu — biri çocukluk travmalarından diğerinin varlığı sayesinde korunmuş iki kız kardeşin… Film, her şeyin dönüp dolaşıp baba sorunlarına bağlandığı bir terapi koltuğuna dönüştürüyor sinema koltuğunu. Krediler bir ay arayla ikinci kez perdede akmaya başladığında soruyorum ben de kendime: “Acaba içimdeki tüm bu öfke babama mı, yoksa ondan alamadıklarımı bana verir gibi yapıp da yine de beni terk edenlere mi yönelik?” Ayvalık sahilinde ağlayarak otelime doğru yürürken ikisinin de doğru olmadığını fark ediyorum: “Tüm bu öfke kendime yönelik aslında; dünyanın en kötü insanına…“

Dünya prömiyerinin yapıldığı Cannes Film Festivali’nde Grand Prix ile ödüllendirilen Sentimental Value, 2025-2026 ödül sezonun da öne çıkan yapımlarından biri olacak gibi duruyor. Filmin ödül sezonu kampanyasının Elle Fanning’in Cannes’daki gündüz gösteriminde giydiği “Joachim Trier Summer” tshirtü ile başladığını söylemek de pekâlâ mümkün. Türkiye’de de birden fazla markanın hemen satışa sunduğu (ve tabii ki benim de anında edinip tüm yaz film festivallerinde giydiğim) bu tasarım, sosyal medyada çokça gündem oldu. 2021’de sürpriz bir şekilde En İyi Uluslararası Film kategorisinin dışına çıkıp En İyi Özgün Senaryo dalında da Oscar adaylığı elde eden The Worst Person in the World‘ün ardından Joachim Trier ve ekibinin yüzü Oscar yarışında da gülecek gibi.

Sentimental Value, Ayvalık Uluslararası Film Festivali’ndeki Türkiye prömiyerinin ardından, Filmekimi‘nde izleyiciyle buluşacak.

IMDb Puanı: 7.8/10