Szimpla Kert: Budapeşte'den Bir “Ruin Bar” Klasiği

Tezatlar Cenneti: Kazinczy Caddesi

Evin bulunduğu Kazinczy Caddesi, Yahudi Mahallesi’nin (7. Bölge) en karakteristik ve enerjisi en yüksek noktalarından biri. Sokak; bir yanda dünyanın en görkemli sinagoglarından birinin gölgesini taşırken diğer yanda grafitilerle dolu duvarları, tasarım dükkanları ve yan yana dizilmiş “street food” duraklarıyla tam bir tezatlar cenneti sunuyor.

Daireye yerleşir yerleşmez sokağın o kendine has gürültüsüne karışmak için kendimizi hemen dışarı attık. Kapıdan çıkıp şöyle bir etrafa bakınca sadece üç bina yanımızda, dışarıdan tamamen harabe gibi görünen, yıpranmış ve terk edilmiş izlenimi veren o yapıyla karşılaştık. Girişinde küçücük bir tabela vardı: Szimpla Kert. Zamanın bir yerinde unutulmuş gibi duran bu bina, meşhur “Ruin Bar” (Harabe Bar) kültürünün öncüsüydü.

Geçmişin Tozundan Doğan Estetik: Ruin Bar Nedir?

İkinci Dünya Savaşı ve ardından gelen Soğuk Savaş yıllarının etkisiyle, şehrin eski Yahudi Mahallesi’ndeki birçok bina uzun süre kaderine terk edilmiş ve harabeye dönmüş. 2000’li yılların başlarında ise bir grup yaratıcı girişimci, bu metruk yapıları yüksek maliyetlerle yenilemek yerine, binaların yaşanmışlığını koruyarak onları olduğu gibi kullanmaya karar vermiş. Böylece bu harabe alanlar; karakter dolu yeraltı barlarına, yerel dildeki adıyla “romkocsma”lara dönüşmeye başlamış. İşte Szimpla Kert, bu akımın ilk ve en ikonik temsilcisi. Sokaktan bakıldığında sıvası dökülmüş, sessiz ve hatta terk edilmiş bir bina izlenimi verse de kapısından girdiğiniz an sizi karşılayan dünya, bu durağanlıkla tamamen tezat bir dinamizm barındırıyor.

Duyusal Bir Şölen

İçeri adım attığınızda sizi karşılayan ilk şey, dış dünyayla bağınızı anında koparan o kendine has loşluk oluyor. Günün hangi saatinde giderseniz gidin, Szimpla Kert’in eşiğinden geçtiğiniz an kendi zaman dilimi olan o zamansızlığa çekiliyorsunuz. Gözleriniz loşluğa alıştıkça sizi her yönden kuşatan kaotik bir detaylar silsilesi başlıyor.

Duvarlardan taşan grafitiler, tavandan sarkan eski bisikletler ve 90’lardan kalma televizyonların arasından süzülen neon ışıklar, sürreal bir sanatçının zihninde geziyormuşsunuz hissi uyandırıyor. İlk bakışta rastgele görünen bu görsel kaos, binanın derinliklerine doğru ilerledikçe yerini bilinçli bir estetik anlayışına bırakıyor. O noktada fark ediyorsunuz ki burası alelade bir bar değil, her köşesi keşfedilmeyi bekleyen devasa bir enstelasyon alanı.

Zemin Kat: Harabenin Kalbi

Szimpla Kert’in sosyal merkezi olan zemin kat, dökülen tuğla duvarları ve sarkan sarmaşıklarıyla o meşhur “ruin” (harabe) estetiğinin manifestosu gibi. Tüm yapı, gökyüzüne açılan ve bitkilerle çevrili ana avlunun etrafında şekilleniyor. Bu labirentin içinde ilerlerken karşınıza çıkan her kapı, sizi bambaşka bir mikro-evrene davet ediyor.

Mekânın en çok fotoğraflanan ve kuşkusuz en ilgi çeken odak noktası, Sovyet nostaljisini grafitilerle buluşturan Trabant Odası. Doğu Almanya döneminin ikonik sembollerinden olan Trabant marka bir arabanın içi boşaltılıp rengarenk boyanarak alışılmadık bir oturma alanına dönüştürülmüş.

Trabant’ın hemen yanında ise onlarca eski monitör ve antika televizyonun saykodelik desenler yansıttığı TV Odası sizi karşılıyor; burası ışık oyunlarıyla mekanın retro-teknolojik ruhunu en iyi yansıtan köşe. Keşfe devam ettikçe, Szimpla Kert’in çok kültürlü yapısı daha da belirginleşiyor. Yüksek enerjili kokteyl barlarından geçip kendinizi bir anda Hint kilimleri ve alçak koltuklarla döşenmiş, nargile dumanının dinginliğine bırakabileceğiniz Shisha Bar’da bulabiliyorsunuz. 

Macaristan’ın meşhur bağlarından gelen seçkileri denemek isterseniz, daha loş ve karakteristik bir durak olan Şarap Barı sizi bekliyor. Küçük bir not: Bu bölüm genellikle sadece nakit çalıştığı için hazırlıklı gelmekte fayda var.

Üst Kat: Mikro-Evrenler Arasında Bir Yolculuk

Zemin katın ortasındaki merdivenleri çıktığınızda, Szimpla Kert, çok daha “bölümlere ayrılmış” bir yapıya bürünüyor. Burası, bir zamanlar şahsi daireler ve ofisler olarak kullanılan küçük odaların, her biri farklı bir deneyime açılan tematik bir labirente dönüştüğü yer.

Bu katın en sıra dışı duraklarından biri, kuşkusuz Mad Scientist Laboratuvarı. Kaynayan damıtma kapları ve bardak niyetine kullanılan deney tüpleriyle tam bir laboratuvar atmosferi sunan bu odada, sadece yerel üretici Mad Scientist’in özel biraları servis ediliyor. Barmenleri laboratuvar önlükleriyle çalışırken görmek, mekânın absürt ama dâhice kurgusunu tamamlıyor.

Biraz daha ilerlediğinizde, Szimpla Kert’in en ikonik ve fotoğraflanan köşelerinden biriyle karşılaşıyorsunuz: Küvetli Oda. Bir yanı kesilerek içine yerleştirilen sünger yatakla derme çatma bir kanepeye dönüştürülen o eski döküm küvet, aşağıda akan avlu kalabalığını yukarıdan izlemek için yapının en ideal noktası.

Üst katın genelinde sanat ve müzik sürekli form değiştiriyor. Yerel sanatçıların eserlerine ev sahipliği yapan ve pazar günlerindeki brunch’larınınmerkezi olan Saloon alanı, harabe estetiğine zarif bir sanat galerisi dokunuşu katıyor. Bu labirentin diğer uçlarında ise her an karşınıza bir DJ kabini, deneysel seslerin yükseldiği “diskolar” veya canlı Indie gruplarının sahne aldığı küçük, samimi odalar çıkabiliyor. 

Dolayısıyla üst kat, Szimpla Kert’in sadece bir bar değil, yaşayan ve sürekli kabuk değiştiren bir kültür merkezi olduğunun en somut kanıtı.

Peki ben burayı neden çok sevdim?

Sanırım Szimpla Kertin en büyüleyici yanı, modern dünyanın o yorucu, steril ve “mükemmel” olma zorunluluğuna karşı sergilediği dev başkaldırı. Günümüzde her mekânın birbirine benzediği, ruhsuz bir kusursuzluğun standartlaştığı o genel geçer estetik anlayışının aksine; burada hiçbir şey “yeni” değil. Hatta her eşya; yaşanmışlığıyla, pasıyla, kırığıyla ve üzerindeki onlarca yıllık tozuyla orada, olduğu gibi kabul görüyor.

Bu bilinçli “dokunulmamışlık” hali, insanın zihninde dekorun çok ötesinde bir sorgulama başlatıyor. Çünkü Szimpla’nın avlusu, modern şehirlerin o tek tipleşmiş mimarisine ve “yıkıp yeniden yapma” takıntısına karşı güçlü bir alternatifin mümkün olduğunun kanıtı gibi. Geçmişin tozuna, anısına ve karakterine sahip çıkan bu tür özgür alanların, bir harabeyi bile nasıl sıcak bir topluluk merkezine dönüştürebildiğini görmek gerçekten ilham verici. 

Küçük bir bonus:

Benim deneyimleme fırsatım olmadı ama Szimpla Kert’in kapı komşusu olunca, mahallelinin en sevdiği rutini öğrenmem uzun sürmedi. Gece o kaotik ve hedonistik atmosferi yaşayan bina, pazar sabahları saat 09.00 ile 14.00 arasında bambaşka bir kimliğe bürünerek dev bir Çiftçi Pazarı’na ev sahipliği yapıyormuş. 

Ülkenin dört bir yanından gelen yerel üreticiler; taze meyve-sebzeden el yapımı peynirlere, fırından yeni çıkmış ekmeklerden meşhur Macar ballarına kadar her şeyi bu avluda ziyaretçilerle buluşturuyormuş. Gece neon ışıkları altında kokteyllerin servis edildiği o masaların, sabah taze çiçeklerin ve yerel lezzetlerin sergilendiği birer tezgaha dönüşmesi, Szimpla’nın mahalle kültüründeki vazgeçilmez yerini özetliyor. Eğer seyahatiniz bir pazar gününe denk gelirse, mutlaka listenize ekleyin.

Kapak Fotoğrafı: Selinay Yüksel

İlginizi çekebilir: Ezgi Şengel’den Budapteşte’de Kahvaltı Rotaları